درمان سرطان تخمدان
روش‌ها، مراحل و شانس بهبودی
- درمان سرطان تخمدان به نوع تومور، مرحله بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد.
- جراحی و شیمی‌درمانی از روش‌های اصلی درمان‌اند.
- بررسی ویژگی‌های ژنتیکی و مولکولی تومور به انتخاب درمان هدفمند کمک می‌کند.
- درمان‌های گیاهی و حذف قند جایگزین درمان پزشکی نیستند.
- پیگیری پس از درمان ادامه دارد و برنامه آن با وضعیت بیماری و پاسخ به درمان تنظیم می‌شود.
شنیدن نام سرطان تخمدان می‌تواند برای بیمار و خانواده نگران‌کننده باشد. نوع و مرحله بیماری در هر فرد متفاوت است و برنامه درمان نیز بر همان اساس تنظیم می‌شود.
علائم این بیماری اغلب مبهم‌اند؛ دیر متوجه‌شدن معمولاً تقصیر شما یا بیمار نیست.
تا زمان مشخص شدن طرح درمان سرطان تخمدان چه کنیم؟
تا بررسی‌ها کامل نشده‌اند، از روی یک عدد یا تصویر نمی‌توان درباره نوع بیماری یا درمان نتیجه گرفت. سؤال‌ها و علائم خود را یادداشت کنید و برای تفسیر نتیجه‌هایی مانند CA-125، از پزشک کمک بگیرید.
گرید و استیج چه فرقی دارند؟
گرید یا درجه
نشان می‌دهد سلول‌های تومور زیر میکروسکوپ چقدر با سلول طبیعی تفاوت دارند و احتمال رشد آن‌ها چگونه است؛ گرید محل گسترش بیماری را نشان نمی‌دهد.
استیج یا مرحله
نشان می‌دهد بیماری تا کجا گسترش یافته است؛ از محدودبودن به تخمدان در مرحله ۱ تا رسیدن به اندام‌های دور در مرحله ۴. انتخاب درمان بر اساس مرحله، نوع بافتی و گرید با هم انجام می‌شود.
آمارها برای گروه‌ها هستند، نه یک فرد
در آمار گروهی سرطان اپیتلیال تخمدان، بقای نسبی پنج‌ساله برای بیماری محدود حدود ۹۲٪، برای گسترش ناحیه‌ای حدود ۷۱٪ و برای گسترش به اندام‌های دور حدود ۳۲٪ گزارش شده است. این عددها سرنوشت یک بیمار را پیش‌بینی نمی‌کنند؛ نوع تومور، پاسخ به درمان و وضعیت عمومی نیز مهم‌اند.
انواع روش‌های جراحی سرطان تخمدان
هدف جراحی، مشخص‌کردن مرحله بیماری و برداشتن هرچه بیشتر بافت تومور است. وسعت جراحی برای همه یکسان نیست.
جراحی یک تخمدان
در مراحل بسیار اولیه و بعضی انواع خاص، مانند تومورهای سلول زایا یا برخی تومورهای مرزی، ممکن است با هدف حفظ باروری فقط یک تخمدان برداشته شود.
برداشتن هر دو تخمدان و رحم
در بسیاری از موارد، جراحی می‌تواند شامل برداشتن تخمدان‌ها، لوله‌ها، رحم، امنتوم و بررسی غدد لنفاوی باشد.
سایتوریداکشن یا کاهش حجم تومور
در مراحل پیشرفته، جراح تلاش می‌کند تا حد ممکن بافت قابل‌مشاهده تومور را بردارد. میزان بافت باقی‌مانده یکی از عوامل مهم نتیجه درمان است.
مرحله‌بندی حین جراحی
برای تعیین دقیق مرحله، از بافت‌های لازم نمونه گرفته می‌شود تا درمان بعدی بر اساس اطلاعات کامل‌تری انتخاب شود.
چرا تجربه جراح مهم است؟
کیفیت جراحی اول، به‌ویژه میزان بافت تومور باقی‌مانده، می‌تواند بر نتیجه درمان اثر بگذارد؛ به همین دلیل انجام جراحی زیر نظر فوق تخصص انکولوژی زنان اهمیت دارد.
تخمدان، رحم و دهانه رحم سه اندام جدا هستند
سرطان این اندام‌ها با هم تفاوت دارد. HPV و زگیل تناسلی با سرطان دهانه رحم ارتباط دارند، نه سرطان تخمدان. درمان سرطان رحم ←
هایپک و شیمی‌درمانی داخل شکم چیست؟
هایپک یا HIPEC روشی است که در آن داروی شیمی‌درمانی گرم‌شده هنگام جراحی مستقیماً داخل شکم قرار می‌گیرد. این روش در مراحل پیشرفته سرطان تخمدان در صورتی که شرایط بیمار (عملکرد مناسب کلیه و وضعیت عمومی) مساعد باشد و پس از شیمی‌درمانی اولیه، در مراکز تخصصی مجهز قابل بررسی است؛ اما هایپک برای همه بیماران مناسب نیست.
نکته مهم درباره هایپک
کاربرد این روش هنوز برای همه شرایط یکسان نیست. تصمیم باید با توجه به مرحله بیماری، پاسخ به درمان قبلی و امکان جراحی کامل، با مشارکت بیمار و تیم تخصصی گرفته شود.
آیا می‌شود باروری را حفظ کرد؟
اگر می‌خواهید در آینده باردار شوید
در مراحل اولیه و بعضی انواع تومور، گاهی می‌توان با جراحی محافظه‌کارانه رحم و یک تخمدان را حفظ کرد. این امکان به نوع بافت و مرحله بیماری بستگی دارد؛ پیش از تصمیم جراحی، موضوع باروری را با فوق تخصص در میان بگذارید. راهنمای حفظ باروری ←
شیمی‌درمانی سرطان تخمدان و عوارض آن
در مواردی که تومور بسیار گسترده باشد یا شرایط عمومی بیمار اجازه جراحی سنگین اولیه را ندهد، ممکن است ابتدا چند دوره شیمی‌درمانی برای کوچک کردن تومور انجام شود و سپس جراحی اصلی صورت گیرد؛ به این روش، شیمی‌درمانی پیش‌ازعمل گفته می‌شود.
داروهای رایج
در بسیاری از موارد، ترکیبی از یک داروی پلاتین‌محور مانند کربوپلاتین و یک تاکسان مانند پاکلی‌تاکسل استفاده می‌شود.
عوارض را می‌توان مدیریت کرد
ریزش مو، تهوع، خستگی و کاهش موقت سلول‌های خونی از عوارض شایع‌اند، اما شدت آن‌ها در افراد متفاوت است و بسیاری از آن‌ها قابل‌کنترل‌اند. ریزش مو معمولاً موقتی است. درباره تغذیه و مراقبت از بخیه یا سوند با تیم درمان صحبت کنید.
درمان هدفمند و آزمایش بیومارکر
درمان‌های هدفمند جدید برای موارد عود تومورهای تخمدان در حال گسترش هستند؛ ارزیابی دقیق مارکرهای توموری و مشاوره با پزشک فوق‌تخصص انکولوژی مسیرهای درمانی نوین را مشخص می‌کند.
مهارکننده‌های PARP
در بیماری تازه‌تشخیص‌داده‌شده، ممکن است به‌عنوان درمان نگه‌دارنده مطرح شوند. بیشترین فایده معمولاً در تومورهای دارای جهش BRCA یا HRD مثبت دیده می‌شود.
بواسیزوماب یا آواستین
ممکن است همراه شیمی‌درمانی اولیه و سپس به‌عنوان درمان نگه‌دارنده، یا در بعضی موارد عود استفاده شود. انتخاب آن به شرایط بیمار بستگی دارد.
ترکیب PARP و بواسیزوماب
این ترکیب برای بعضی بیماران دارای جهش BRCA یا HRD مثبت مطرح است و تصمیم درباره آن باید بر اساس نتیجه آزمایش‌ها گرفته شود.
آزمایش BRCA و HRD را از پزشک بپرسید
این آزمایش‌ها می‌توانند به انتخاب درمان هدفمند کمک کنند و برای بسیاری از بیماران تازه‌تشخیص‌داده‌شده بخشی از ارزیابی درمان هستند.
نکته مهم درباره درمان هدفمند
کاربرد بعضی داروهای PARP در سال‌های اخیر محدودتر شده است و میزان فایده در همه گروه‌ها یکسان نیست؛ به‌ویژه در HRD منفی. درمان باید بر اساس اطلاعات به‌روز و ویژگی‌های تومور انتخاب شود.
بررسی هورمون‌درمانی و پرتودرمانی
هورمون‌درمانی
بیشتر برای سرطان سروز درجه پایین یا بعضی تومورهای استرومایی مانند گرانولوزا مطرح است، نه بیشتر سرطان‌های اپیتلیال تخمدان.
پرتودرمانی
روش اصلی درمان سرطان تخمدان نیست، اما ممکن است در بعضی شرایط خاصِ عود به کار رود.
آیا سرطان تخمدان درمان می‌شود؟
پاسخ کوتاه این است که نتیجه درمان به نوع تومور، مرحله بیماری و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد. در تشخیص زودتر، معمولاً گزینه‌های درمانی بیشتر و نتیجه‌ها امیدوارکننده‌ترند.
عددهایی مانند «فقط پنج سال زنده می‌ماند» برای یک فرد معنا ندارند. آمار بقا میانگین گروه‌های بزرگ است و نمی‌تواند مسیر درمان یک بیمار را پیش‌بینی کند.
یک باور رایج اما اشتباه!
«قند به سرطان غذا می‌دهد، پس باید کاملاً حذف شود»
سلول‌های سرطانی هم مانند دیگر سلول‌های بدن از گلوکز انرژی می‌گیرند، اما حذف کامل قند به‌تنهایی رشد تومور را متوقف نمی‌کند. در طول درمان، تغذیه متعادل و دریافت غذای کافی مهم‌تر از حذف افراطی یک گروه غذایی است.
مراقبت‌های پس از پایان درمان و علائم هشداردهنده عود بیماری
پس از پایان درمان، برنامه پیگیری بر اساس نوع بیماری و شرایط شما تنظیم می‌شود. هدف، بررسی حال عمومی، علائم و نتیجه درمان است.
طبق برنامه تعیین‌شده پزشک
معاینه، بررسی علائم و در صورت نیاز آزمایش CA-125
در صورت بروز علامت تازه یا مداوم
تماس با تیم درمان و بررسی زودتر از نوبت بعدی
نوسان کوچک CA-125 همیشه به معنی عود نیست؛ روند تغییر عدد همراه با علائم و سایر بررسی‌ها اهمیت دارد.
بالارفتن CA-125 به‌تنهایی زمان درمان را مشخص نمی‌کند
شروع درمان عود فقط بر اساس افزایش CA-125 و بدون علامت، در بررسی‌های انجام‌شده باعث طول عمر بیشتر نشده است. زمان بررسی یا شروع درمان باید با توجه به علائم، سایر نتایج و ترجیح بیمار، همراه پزشک تعیین شود.
مدیریت استرس و همراهی مؤثر با بیمار
می‌توانید با یادداشت سؤال‌ها، همراهی در ویزیت‌ها و کمک عملی پس از جراحی یا شیمی‌درمانی نقش مهمی داشته باشید. مراقبت از سلامت روان خودتان نیز ضروری است؛ خستگی و ترس در این مسیر نشانه ضعف نیست.
پرسش‌های پرتکرار درباره درمان سرطان تخمدان
آیا سرطان تخمدان یعنی بیمار فقط پنج سال زنده می‌ماند؟
خیر. بقای پنج‌ساله یک شاخص آماری برای گروه بزرگی از بیماران است و طول عمر یک فرد را تعیین نمی‌کند. نوع و مرحله بیماری و پاسخ به درمان در هر فرد متفاوت است.
بالا یا پایین‌شدن CA-125 خطرناک است؟
یک تغییر کوچک به‌تنهایی عود را ثابت نمی‌کند. پزشک روند عدد را همراه علائم و سایر بررسی‌ها تفسیر می‌کند.
شیمی‌درمانی برای تومور گرانولوزا فایده دارد؟
جراحی درمان اصلی این تومور است. شیمی‌درمانی ممکن است در بعضی موارد پیشرفته یا عود مطرح شود، اما برای همه بیماران لازم نیست.
آیا شیمی‌درمانی حتماً باعث ریزش مو می‌شود؟
بعضی داروها باعث ریزش مو می‌شوند، اما شدت آن به ترکیب درمان بستگی دارد و معمولاً موقتی است. درباره عوارض احتمالی داروهای خود از تیم درمان بپرسید.
آیا مهم است چه پزشکی جراحی را انجام دهد؟
بله. تجربه در جراحی سرطان تخمدان اهمیت دارد و بهتر است درمان جراحی زیر نظر فوق تخصص انکولوژی زنان انجام شود.
آب‌آوردن شکم یعنی بیماری در آخرین مرحله است؟
خیر. آسیت یا آب شکم به‌تنهایی مرحله بیماری را مشخص نمی‌کند و باید همراه تصویربرداری، معاینه و سایر نتایج بررسی شود.
