تشخیص سرطان تخمدان
مراحل، آزمایش‌ها و تفسیر نتایج
- بیشتر توده‌های تخمدان سرطان نیستند و ارجاع به فوق‌تخصص به معنی تشخیص قطعی سرطان نیست.
- سونوگرافی و آزمایش CA-125 به ارزیابی توده کمک می‌کنند، اما به‌تنهایی سرطان را تأیید یا رد نمی‌کنند.
- توده مشکوک باید پیش از جراحی توسط فوق‌تخصص انکولوژی زنان بررسی شود.
- تشخیص نهایی با بررسی نمونه بافتی انجام می‌شود.
- سونوگرافی و آزمایش خون دوره‌ای برای غربالگری افراد بی‌علامت با خطر معمول توصیه نمی‌شوند.
پیداشدن یک توده یا انتظار برای نتیجه آزمایش می‌تواند نگران‌کننده باشد. بیشتر توده‌های تخمدان سرطان نیستند و تا آماده‌شدن نتیجه قطعی، نمی‌توان درباره ماهیت توده نتیجه‌گیری کرد.
علائم اولیه این بیماری اغلب مبهم و شبیه ناراحتی‌های گوارشی‌اند؛ دیر متوجه‌شدن معمولاً تقصیر شما یا پزشک اول نیست.
تا آماده‌شدن جواب آزمایش چه کار کنم؟
- زمان آماده‌شدن نتیجه به نوع آزمایش و مرکز انجام آن بستگی دارد؛ زمان تقریبی را از آزمایشگاه یا مطب بپرسید.
- اضطراب در این روزها قابل‌درک است، اما بر نتیجه آزمایش اثری ندارد.
- اگر نتیجه تا زمان اعلام‌شده آماده نشد یا درد ناگهانی، تب یا علامت شدید تازه‌ای داشتید، با مطب تماس بگیرید.
ارجاع به فوق‌تخصص به معنی تشخیص قطعی سرطان نیست؛ این کار بخشی از ارزیابی دقیق توده است.
تفاوت غربالگری، تشخیص و مرحله‌بندی سرطان تخمدان
۱. غربالگری
بررسی فرد بدون علامت برای پیداکردن زودهنگام بیماری است. برای جمعیت عمومی، غربالگری مؤثری که مرگ‌ومیر سرطان تخمدان را کم کند وجود ندارد.
۲. تشخیص
وقتی علامت یا توده‌ای وجود دارد، بررسی‌ها مشخص می‌کنند توده خوش‌خیم به‌نظر می‌رسد یا به ارزیابی بیشتری نیاز دارد.
۳. مرحله‌بندی
پس از تأیید سرطان، مرحله‌بندی میزان گسترش بیماری را مشخص می‌کند و مبنای انتخاب درمان است. مرحله دقیق معمولاً هنگام جراحی مشخص می‌شود.
چرا سرطان تخمدان ممکن است دیر تشخیص داده شود؟
علائم اولیه می‌توانند مبهم و شبیه مشکلات گوارشی روزمره باشند؛ از جمله نفخ، احساس سیری زودرس، درد یا فشار لگن و گاهی تکرر ادرار. پزشک بیشتر به علائمی توجه می‌کند که تازه شروع شده‌اند و به‌طور مداوم ادامه دارند.
آیا آزمایش سالانه برای غربالگری وجود دارد؟
برای زنان بدون علامت و با خطر معمول، سونوگرافی و CA-125 به‌عنوان غربالگری روتین توصیه نمی‌شوند؛ این روش‌ها کاهش مرگ‌ومیر را نشان نداده‌اند و ممکن است به بررسی یا جراحی غیرضروری منجر شوند. در بررسی‌ها، تا حدود ۳ درصد از زنان غربال‌شده بدون وجود سرطان تحت جراحی برداشت تخمدان قرار گرفتند. شرایط زنان پرخطر متفاوت است.
ویژه خارج از کشور
خدمات مطب تهران
مراحل تشخیص سرطان تخمدان، قدم‌به‌قدم
علامت یا توده: علائم مداوم مانند نفخ، درد لگن و سیری زودرس یا توده‌ای که در معاینه یا سونوگرافی دیده شده است.
معاینه لگن، سونوگرافی و آزمایش خون: ارزیابی اولیه برای بررسی ماهیت توده.
ارجاع به فوق‌تخصص انکولوژی زنان: اگر توده ویژگی مشکوک داشته باشد. این ارجاع به معنی تشخیص قطعی سرطان نیست.
نمونه بافتی یا جراحی: بررسی بافت در پاتولوژی، ماهیت توده را مشخص می‌کند.
آیا سونوگرافی سرطان تخمدان را تشخیص می‌دهد؟
سونوگرافی چه چیزی را نشان می‌دهد؟
وجود توده، اندازه و شکل آن، جامد یا کیستی‌بودن و وجود آب در شکم را نشان می‌دهد. داپلر نیز جریان خون توده را بررسی می‌کند؛ جریان غیرطبیعی می‌تواند نشانه نیاز به بررسی بیشتر باشد.
سونوگرافی چه چیزی را مشخص نمی‌کند؟
به‌تنهایی نمی‌تواند بگوید توده قطعاً سرطانی یا خوش‌خیم است. بعضی توده‌های کوچک نیز ممکن است دیده نشوند؛ تشخیص نهایی با بررسی نمونه بافتی است.
سونوگرافی شکمی و واژینال زاویه دید متفاوتی دارند. نوع واژینال معمولاً تصویر نزدیک‌تری از تخمدان می‌دهد، اما هیچ‌کدام جای بررسی بافت را نمی‌گیرند و گاهی سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی لازم می‌شود.
دیده‌نشدن تخمدان در سونو بیماری را رد نمی‌کند
پس از یائسگی، تخمدان‌ها کوچک‌تر و دیدن آن‌ها دشوارتر می‌شود. بنابراین دیده‌نشدن تخمدان در یک سونوگرافی، به‌تنهایی سرطان یا بیماری دیگر را رد نمی‌کند.
علائم کیست‌های بی‌خطر در برابر توده‌های مشکوک تخمدانی
معمولاً خوش‌خیم
کیست عملکردی که با تخمک‌گذاری ارتباط دارد و ممکن است خودبه‌خود برطرف شود، کیست خونی، اندومتریوما و کیست درموئید
نیازمند بررسی بیشتر
توده جامد یا دارای بخش‌های جامد برجسته، توده بزرگ یا در حال رشد، جریان خون غیرطبیعی در داپلر یا همراهی با آب شکم
آیا کیست به سرطان تبدیل می‌شود؟
بیشتر کیست‌ها خوش‌خیم‌اند و بسیاری از آن‌ها، به‌ویژه کیست‌های عملکردی، طی چند هفته تا چند ماه برطرف می‌شوند. آنچه اهمیت دارد پیگیری توده‌ای است که ویژگی مشکوک دارد یا در بررسی بعدی تغییر می‌کند.
تفسیر آزمایش‌های تشخیص سرطان تخمدان
CA-125
پروتئینی در خون است که در بسیاری از سرطان‌های اپیتلیال تخمدان بالا می‌رود و همراه سونوگرافی برای ارزیابی توده استفاده می‌شود.
اختصاصی سرطان نیست؛ اندومتریوز، عفونت لگن، فیبروم و قاعدگی هم می‌توانند آن را بالا ببرند. به‌تنهایی سرطان را تأیید یا رد نمی‌کند، به‌ویژه پیش از یائسگی.
HE4 و ROMA
در کنار CA-125 و وضعیت یائسگی، احتمال بدخیمی توده‌ای را که قبلاً شناسایی شده تخمین می‌زنند و به تصمیم ارجاع کمک می‌کنند.
برای غربالگری نیستند و فقط در ارزیابی توده‌ای به‌کار می‌روند که از قبل در تصویربرداری دیده شده است.
مارکرهای سلول زایا؛ AFP، بتا-HCG و LDH
در بررسی بعضی تومورهای سلول زایا، که بیشتر در سنین پایین‌تر دیده می‌شوند، کمک‌کننده‌اند.
برای شایع‌ترین نوع سرطان تخمدان، یعنی نوع اپیتلیال، کاربرد روتین ندارند.
«توده هیپواکوئیک» در جواب سونو یعنی چه؟
هیپواکوئیک فقط ظاهر توده در تصویر را توصیف می‌کند و به معنی سرطان نیست. این ویژگی ممکن است در کیست خونی، اندومتریوما یا بعضی توده‌های جامد دیده شود. تفسیر نهایی باید با توجه به کل گزارش، معاینه و آزمایش‌ها انجام شود.
چرا تشخیص نهایی به بررسی نمونه بافتی نیاز دارد؟
هیچ تصویر یا آزمایش خونی به‌تنهایی سرطان را قطعی نمی‌کند. بررسی نمونه بافت زیر میکروسکوپ، یعنی پاتولوژی، نوع و ماهیت توده را مشخص می‌کند. اگر بیماری پیشرفته باشد و برنامه، شروع شیمی‌درمانی پیش از جراحی باشد، نمونه‌برداری سوزنی درشت پیش از شروع دارو لازم است تا نوع بیماری قطعی شود؛ زیرا خطر پارگی توده و انتشار سلول‌ها باید در تصمیم‌گیری در نظر گرفته شود.
اگر نتیجه پاتولوژی با علائم یا یافته‌های دیگر هم‌خوانی نداشته باشد، پزشک ممکن است بازبینی نمونه را پیشنهاد کند. ادامه مشکل پس از یک جواب خوش‌خیم همیشه به معنی اشتباه‌بودن جواب نیست؛ مطرح‌کردن نگرانی و گرفتن نظر دوم در صورت نیاز، حق شماست.
ضرورت ارزیابی توده‌های مشکوک توسط انکولوژیست زنان
خیر. ارجاع به فوق‌تخصص یعنی توده باید دقیق‌تر بررسی شود، نه اینکه سرطان قطعی شده است. بسیاری از افراد ارجاع‌شده در نهایت توده خوش‌خیم دارند.
چرا بررسی پیش از جراحی اهمیت دارد؟
اگر توده ویژگی مشکوک داشته باشد، بررسی و در صورت نیاز جراحی توسط فوق‌تخصص انکولوژی زنان می‌تواند دقت ارزیابی و کیفیت مرحله‌بندی را بهتر کند. جراحی اول در سرطان تخمدان معمولاً هم‌زمان بخشی از تشخیص، مرحله‌بندی و درمان است. درمان سرطان تخمدان ←
آیا پاپ‌اسمیر سرطان تخمدان را نشان می‌دهد؟
تخمدان، رحم و دهانه رحم سه اندام جدا هستند
پاپ‌اسمیر فقط سلول‌های دهانه رحم را برای غربالگری سرطان این ناحیه بررسی می‌کند. این آزمایش درباره وضعیت تخمدان اطلاعاتی نمی‌دهد و نمی‌تواند سرطان تخمدان را رد یا تأیید کند.
مرحله‌بندی سرطان تخمدان
مرحله‌بندی نشان می‌دهد بیماری تا کجا گسترش یافته و مبنای انتخاب درمان است. به زبان ساده، مرحله ۱ به تخمدان یا لوله فالوپ محدود است؛ مرحله ۲ به اندام‌های دیگر لگن رسیده؛ مرحله ۳ به بیرون لگن، پرده صفاق یا غدد لنفاوی گسترش یافته؛ و مرحله ۴ به اندام‌های دور بدن رسیده است. مرحله دقیق معمولاً هنگام جراحی مشخص می‌شود.
این توضیح، نمای کلی مرحله‌بندی است
جزئیات مرحله و زیرمرحله بر اساس نتیجه جراحی، پاتولوژی و پرونده کامل هر فرد تعیین می‌شود.
آب‌آوردن شکم یا آسیت یعنی پایان راه؟
خیر؛ آسیت به‌تنهایی مرحله یا پیش‌آگهی را مشخص نمی‌کند و به ارزیابی تخصصی نیاز دارد. تصمیم درمانی بر اساس پرونده کامل هر فرد گرفته می‌شود. درمان و پیش‌آگهی سرطان تخمدان ←
آیا مجردها یا جوانان هم به سرطان تخمدان مبتلا می‌شوند؟
سابقه خانوادگی یا ژن‌های BRCA و لینچ
اگر سابقه خانوادگی قوی دارید یا جهشی مانند BRCA1، BRCA2 یا لینچ در خانواده شناسایی شده است، مشاوره ژنتیک و برنامه پیگیری اختصاصی می‌تواند مطرح باشد. پیشگیری و کاهش خطر سرطان تخمدان ←
مجرد یا باکره‌ام؛ آیا ممکن است مبتلا شوم؟
بله؛ سرطان تخمدان به ازدواج یا رابطه جنسی ارتباطی ندارد و در سنین مختلف ممکن است رخ دهد. سابقه خانوادگی و ژنتیک اهمیت بیشتری دارند.
مدیریت استرس اطرافیان و همراهی موثر با بیمار
در روزهای انتظار، گوش‌دادن بدون قضاوت، یادداشت‌کردن سؤال‌ها و همراهی در انتخاب پزشک می‌تواند کمک‌کننده باشد. مراقبت از سلامت روان خودتان نیز مهم است؛ خستگی همراه بیمار طبیعی است و نشانه ضعف نیست.
این سؤال‌ها را در ویزیت بپرسید
- این توده خوش‌خیم به‌نظر می‌رسد یا به بررسی بیشتری نیاز دارد؟ قدم بعدی چیست؟
- نتیجه CA-125 و سونوگرافی دقیقاً چه معنایی دارد؟
- آیا لازم است به فوق‌تخصص انکولوژی زنان مراجعه کنیم؟ چرا؟
- برای تشخیص نهایی چه اقدامی لازم است و نتیجه چه زمانی آماده می‌شود؟
پرسش‌های پرتکرار درباره تشخیص سرطان تخمدان
سونوگرافی شکمی چیزی نشان نداده؛ نوع واژینال بهتر است؟
سونوگرافی واژینال معمولاً تصویر نزدیک‌تری از تخمدان می‌دهد؛ اما هیچ‌کدام تشخیص نهایی نیستند و گاهی سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی لازم می‌شود.
CA-125 من بالاست؛ یعنی سرطان دارم؟
نه لزوماً. اندومتریوز، عفونت لگن، فیبروم و قاعدگی هم می‌توانند CA-125 را بالا ببرند. نتیجه باید همراه سونوگرافی و معاینه تفسیر شود.
در جواب سونو نوشته «توده هیپواکوئیک»؛ یعنی سرطان است؟
خیر؛ این عبارت فقط ظاهر توده در تصویر را توصیف می‌کند و ممکن است در کیست خونی، اندومتریوما یا بعضی توده‌های جامد دیده شود.
آیا پاپ‌اسمیر سرطان تخمدان را نشان می‌دهد؟
خیر؛ پاپ‌اسمیر فقط سلول‌های دهانه رحم را بررسی می‌کند و سرطان تخمدان را رد یا تأیید نمی‌کند.
مجرد یا باکره‌ام؛ آیا ممکن است سرطان تخمدان بگیرم؟
بله؛ این بیماری به ازدواج یا رابطه جنسی ارتباطی ندارد. سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی اهمیت بیشتری دارند.
آب‌آوردن شکم یعنی بیماری در آخرین مرحله است؟
خیر؛ آسیت به‌تنهایی مرحله بیماری را مشخص نمی‌کند و باید همراه تصویربرداری، معاینه و سایر نتایج بررسی شود.
فوق‌تخصص انکولوژی زنان
ویژه خارج از کشور
خدمات مطب تهران
