تشخیص سرطان دهانه رحم
از یک جواب مشکوک تا تشخیص قطعی
- جواب غیرطبیعی پاپ‌اسمیر یا HPV مثبت، به معنی سرطان نیست و بسیاری از تغییرات خودبه‌خود برطرف می‌شوند.
- زخم دهانه رحم و نتیجه سونوگرافی به‌تنهایی سرطان را تأیید یا رد نمی‌کنند.
- تشخیص قطعی فقط با کولپوسکوپی و نمونه‌برداری است.
«مشکوک‌بودن» نتیجه آزمایش به‌معنای تأیید سرطان نیست؛ یعنی بررسی بیشتری لازم است. تا دریافت نتیجه آزمایش، روال عادی زندگی‌تان را ادامه دهید. اگر علامت تازه یا نگران‌کننده‌ای داشتید، برای راهنمایی با پزشک تماس بگیرید.
آیا زخم یا عفونت دهانه رحم یعنی سرطان؟
هر زخم یا عفونت، سرطان است
بعضی علائم زخم و عفونت با علائم سرطان شباهت دارند و همین می‌تواند باعث نگرانی شود.
اغلب منظور از «زخم دهانه رحم»، التهاب یا اکتروپیون (بیرون‌زدگی خوش‌خیم سلول‌های داخل دهانه رحم) است. علت آن با معاینه و بررسی آزمایش‌ها مشخص می‌شود.
درمان عفونت می‌تواند علائم را بهتر کند، اما جای پیگیری تغییرات سلولی را نمی‌گیرد. حتی پس از بهترشدن علائم، آزمایش‌های توصیه‌شده را طبق برنامه ادامه دهید.
سه مرحله اصلی برای بررسی دهانه رحم
غربالگری
پاپ‌اسمیر یا تست HPV یا هردو
تشخیص قطعی
کولپوسکوپی + بیوپسی
مرحله‌بندی
بررسی میزان گسترش با تصویربرداری
سرطان رحم را با سرطان دهانه رحم اشتباه نگیرید!
سرطان رحم (اندومتر، endometrium) از پوشش داخلی بدنه رحم شروع می‌شود؛ سرطان دهانه رحم (سرویکس، cervix) از دهانه رحم که به واژن باز می‌شود. این دو، دو بیماری متفاوت با علائم، غربالگری و روش‌های تشخیص متفاوت‌اند. پاپ‌اسمیر برای دهانه رحم است نه بدنه رحم.
معنی جواب آزمایش و قدم بعدی
ASC-US
تغییرات سلولی نامشخص
تغییرات سلولی نامشخص
بعضی سلول‌ها کاملاً طبیعی نیستند، اما علت تغییرات مشخص نیست. این نتیجه به‌معنای سرطان نیست.
با توجه به نتیجه HPV و آزمایش‌های قبلی، ممکن است تکرار آزمایش یا کولپوسکوپی لازم باشد.
LSIL
تغییرات سلولی درجه‌پایین
تغییرات سلولی درجه‌پایین
تغییرات خفیفی در سلول‌های دهانه رحم دیده شده که معمولاً با HPV مرتبط است.
بسته به سن، نتیجه HPV و آزمایش‌های قبلی، پیگیری با تکرار آزمایش یا کولپوسکوپی انجام می‌شود.
ASC-H
احتمال تغییرات درجه‌بالا
احتمال تغییرات درجه‌بالا
سلول‌های غیرطبیعی دیده شده‌اند و احتمال تغییرات درجه‌بالا وجود دارد، اما هنوز قطعی نیست (جدی‌تر از ASC-US)
کولپوسکوپی
HSIL
تغییرات سلولی درجه‌بالا
تغییرات سلولی درجه‌بالا
تغییرات سلولی درجه‌بالا؛ احتمال وجود ضایعات پیش‌سرطانی مانند CIN۲ یا CIN۳؛ این نتیجه به‌تنهایی تشخیص سرطان نیست.
کولپوسکوپی و نمونه‌برداری؛ در بعضی شرایط، برداشتن ناحیه غیرطبیعی با روشی مانند LEEP پیشنهاد می‌شود.
AGC
سلول‌های غده‌ای غیرطبیعی
سلول‌های غده‌ای غیرطبیعی
ظاهر بعضی سلول‌های غده‌ای غیرطبیعی است و به بررسی دقیق‌تر نیاز دارد (هم دهانه، هم داخل کانال)
کولپوسکوپی + نمونه‌گیری اندوسرویکس؛ در ۳۵ سال و بالاتر یا در صورت خونریزی غیرطبیعی و چاقی و عدم تخمک‌گذاری، نمونه‌برداری از آندومتر هم انجام می‌شود
CIN1 CIN2 CIN3
درجه تغییرات سلولی در نمونه‌برداری
درجه تغییرات سلولی در نمونه‌برداری
شدت تغییرات سلولی را در نمونه بافت نشان می‌دهند؛ هیچ‌کدام به‌معنای سرطان نیستند.
CIN۱ اغلب خودبه‌خود بهبود می‌یابد و نیاز به پیگیری دارد؛ CIN۲ به پیگیری دقیق یا درمان و CIN۳ معمولاً به درمان نیاز دارد. جزئیات را در صفحه تغییرات پیش‌سرطانی دهانه رحم (CIN) بخوانید.
HPV مثبت
شناسایی ویروس پرخطر
شناسایی ویروس پرخطر
یکی از انواع پرخطر HPV در نمونه شناسایی شده است. مثبت‌بودن نتیجه به‌معنای سرطان نیست، اما نیاز به پیگیری دارد.
به نوع ویروس، نتیجه پاپ‌اسمیر و آزمایش‌های قبلی بستگی دارد. برای انواع ۱۶ و ۱۸، حتی با پاپ‌اسمیر طبیعی، معمولاً کولپوسکوپی توصیه می‌شود.
دو تناقض ظاهری رایج در جواب آزمایش‌ها
- HPV منفی است، اما پاپ‌اسمیر غیرطبیعی؛ چطور ممکن است؟
تغییرات سلولی همیشه ناشی از HPV نیستند. همچنین ممکن است ویروس در نمونه شناسایی نشود. - پاپ‌اسمیر طبیعی است، اما نمونه‌برداری تغییرات نشان داده؛ چرا؟
پاپ‌اسمیر یک آزمایش غربالگری است و ممکن است بعضی تغییرات را نشان ندهد. در نمونه‌برداری، بافت زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود و امکان تشخیص دقیق‌تر فراهم می‌شود.
داشتن HPV نوع ۱۸ به‌معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست. بیشتر عفونت‌های HPV خودبه‌خود برطرف می‌شوند، اما انواع پرخطر نیاز به پیگیری دارند.
مراحل تشخیص قطعی: کولپوسکوپی و نمونه‌برداری
در این مرحله، پزشک دهانه رحم را دقیق‌تر بررسی می‌کند و در صورت نیاز، از ناحیه مشکوک نمونه برمی‌دارد.
کولپوسکوپی
کولپوسکوپی یعنی نگاه دقیق به دهانه رحم با یک دستگاه بزرگ‌نمایی. این معاینه معمولاً سرپایی انجام می‌شود و حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد. میزان ناراحتی یا درد در افراد متفاوت است. اگر نمونه‌برداری لازم باشد، ممکن است احساس نیشگون یا گرفتگی داشته باشید.
مراحل انجام و توضیحات بیشتر درباره مدیریت درد را در صفحه راهنمای کولپوسکوپی بخوانید.
انواع نمونه‌برداری (بیوپسی)
- پانچ (Punch): برداشتن تکه کوچکی از بافت ناحیه مشکوک.
- کورتاژ اندوسرویکس (ECC): گرفتن نمونه از داخل کانال دهانه رحم.
- LEEP: برداشتن بافت با حلقه سیمی و جریان الکتریکی؛ برای تشخیص یا درمان.
- کونیزاسیون (نمونه‌برداری مخروطی): برداشتن قطعه‌ای مخروطی‌شکل از دهانه رحم و بخشی از کانال آن.
نمونه‌برداری (بیوپسی) و بررسی بافت زیر میکروسکوپ، راه تشخیص قطعی سرطان دهانه رحم است.
باور غلط رایج: «سرطان دهانه رحم با سونوگرافی تشخیص داده می‌شود»
سونوگرافی برای تشخیص قطعی سرطان دهانه رحم کافی است.
سونوگرافی برای بررسی بسیاری از مشکلات رحم و تخمدان استفاده می‌شود؛ همین کاربرد گسترده ممکن است این تصور را ایجاد کند که سرطان دهانه رحم هم با آن تشخیص داده می‌شود.
سونوگرافی به‌تنهایی سرطان دهانه رحم را تأیید یا رد نمی‌کند. تشخیص قطعی با نمونه‌برداری و بررسی بافت زیر میکروسکوپ انجام می‌شود. تصویربرداری‌هایی مانند MRI، سی‌تی‌اسکن و PET-CT ممکن است برای بررسی میزان گسترش بیماری درخواست شوند.
گام بعد از تشخیص: بررسی میزان گسترش بیماری
تصویربرداری
پس از تشخیص قطعی سرطان، تصویربرداری به پزشک کمک می‌کند اندازه تومور و میزان گسترش بیماری را مشخص کند. در مراکز تخصصی، سونوگرافی توسط فرد آموزش‌دیده و باتجربه می‌تواند برای بررسی گسترش موضعی بیماری، جایگزین MRI باشد.
بررسی بیشتر (در صورت نیاز)
در بعضی موارد، برای بررسی درگیری اندام‌های مجاور، سیستوسکوپی (بررسی داخل مثانه) یا سیگموئیدوسکوپی (بررسی داخل بخش انتهایی روده بزرگ) انجام می‌شود.
سرطان دهانه رحم از مرحله ۱ تا ۴ دسته‌بندی می‌شود. در مرحله ۱، سرطان به دهانه رحم محدود است؛ مرحله ۴ می‌تواند شامل درگیری پوشش داخلی مثانه یا راست‌روده، یا گسترش به اندام‌های دور باشد. معاینه، تصویربرداری و نتایج پاتولوژی در تعیین مرحله بیماری نقش دارند.
برای چه علائمی به پزشک مراجعه کنم؟
لکه‌بینی بعد از رابطه جنسی
شایع است و اغلب علت خوش‌خیم دارد (مثل التهاب یا اکتروپیون)، اما چون گاهی نشانه تغییر دهانه رحم است بهتر است بررسی شود، به‌ویژه اگر تکرار شود.
خونریزی غیرطبیعی
خونریزی خارج از قاعدگی و به‌ویژه هر خونریزی پس از یائسگی، حتی در حد لکه‌بینی، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
ترشح غیرعادی
ترشح بدبو یا خونی و تغییر غیرمعمول و مداوم در ترشحات واژن باید بررسی شود؛ هرچند این تغییرات می‌توانند ناشی از عفونت باشند و اغلب به معنای سرطان نیستند.
این علائم اغلب خوش‌خیم هستند و به‌تنهایی به معنای سرطان نیستند، اما برای مشخص‌شدن علت باید توسط پزشک بررسی شوند.
آیا پس از تشخیص می‌توانم باردار شوم؟
کونیزاسیون
در ضایعات بسیار محدود و مراحل خیلی اولیه، گاهی برداشتن یک تکه مخروطی دهانه رحم کافی است و رحم حفظ می‌شود.
تراکلکتومی
در این روش، دهانه رحم برداشته می‌شود و بدنه رحم حفظ می‌شود. این جراحی برای برخی بیماران در مراحل اولیه، معمولا با تومورهای کوچک تا ۲ سانتی‌متر، قابل‌بررسی است.
مشاوره باروری
بارداری در بعضی افراد ممکن است؛ اما به مرحله بیماری، روش درمان و شرایط فردی بستگی دارد. پیش از شروع درمان، درباره حفظ باروری با پزشک صحبت کنید.
راهنمای گفت‌وگو با پزشک: چه سؤالاتی از پزشکم بپرسم؟
- جواب من دقیقاً چه درجه‌ای است و به زبان ساده یعنی چه؟
- قدم بعدی چیست و چه آزمایشی لازم است؟
- آیا به کولپوسکوپی یا نمونه‌برداری نیاز دارم؟
- آیا درمان می‌تواند بر باروری من اثر بگذارد؟
- نتیجه بررسی‌های بعدی چه زمانی آماده می‌شود و تا آن زمان چه علائمی را باید جدی بگیرم؟
نظر دوم حق شماست
اگر نظرها متفاوت‌اند یا درباره تشخیص و مسیر درمان تردید دارید، می‌توانید نظر یک متخصص دیگر را هم بگیرید.
سوالات پرتکرار درباره نتایج تشخیص دهانه رحم
جواب پاپم غیرطبیعی شد، یعنی سرطان دارم؟
خیر. نتیجه غیرطبیعی پاپ‌اسمیر به‌تنهایی به معنای سرطان نیست. بسیاری از تغییرات خفیف‌اند و ممکن است خودبه‌خود برطرف شوند، اما پیگیری نتیجه طبق نظر پزشک لازم است.
سرطان دهانه رحم با سونو مشخص می‌شود؟
خیر. سونوگرافی به‌تنهایی سرطان دهانه رحم را تایید یا رد نمی‌کند. تشخیص قطعی با نمونه‌برداری و بررسی بافت زیر میکروسکوپ انجام می‌شود.
HPV مثبتم / تیپ ۱۸ دارم، حتماً سرطان دارم؟
خیر. بیشتر عفونت‌های HPV خودبه‌خود برطرف می‌شوند. انواع پرخطر مانند نوع ۱۸ نیاز به پیگیری دارند، اما مثبت‌بودن آن‌ها به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست.
از چه سنی و هر چند وقت یک‌بار باید پاپ‌اسمیر یا تست HPV بدم؟
سن شروع و فاصله آزمایش‌ها به نوع آزمایش و شرایط فردی بستگی دارد. توضیحات کامل را در صفحه غربالگری سرطان دهانه رحم بخوانید.
کولپوسکوپی درد دارد؟
تجربه افراد متفاوت است. معاینه و نمونه‌برداری ممکن است با احساس ناراحتی یا درد همراه باشند. درباره مراحل انجام و راه‌های کاهش درد، در صفحه کولپوسکوپی بیشتر بخوانید.
HPV واگیر دارد؟ همسرم هم باید معاینه شود؟
بله. HPV از راه تماس جنسی، از جمله تماس پوستی ناحیه تناسلی، منتقل می‌شود. اگر همسرتان علائمی مانند زگیل یا ضایعه تناسلی دارد، برای معاینه به پزشک مراجعه کند. آزمایش HPV صرفا به دلیل مثبت‌بودن نتیجه شما برای همسر توصیه نمی‌شود. اطلاعات بیشتر را در صفحه راهنمای HPV بخوانید.
