روش‌های درمان بر اساس مرحله بیماری

مرور سریع
فهرست مطالب
نوبت و ویزیت

ویژه خارج از کشور

خدمات مطب تهران

تا آماده‌شدن نتیجه آزمایش یا نمونه‌برداری چه کار کنیم؟

در روزهای انتظار، این چند نکته می‌تواند مسیر را روشن‌تر کند:

  • بیشتر نتایج غیرطبیعی پاپ‌اسمیر یا تست HPV به معنای سرطان نیستند و ممکن است به تغییرات قابل‌پیگیری اشاره کنند.
  • تصمیم درمانی با یک آزمایش به‌تنهایی گرفته نمی‌شود؛ نمونه‌برداری و در صورت نیاز تعیین مرحله، تصویر دقیق‌تری می‌دهند.
  • سؤال‌هایتان را یادداشت کنید و برای ویزیت همراه داشته باشید. سؤال‌های پیشنهادی ویزیت
  • اگر جست‌وجوی پراکنده در اینترنت اضطرابتان را بیشتر می‌کند، پرسش‌ها را برای گفت‌وگو با تیم درمان نگه دارید.

سرطان دهانه رحم و سرطان رحم یکسان نیستند

این دو سرطان از بخش‌های متفاوتی شروع می‌شوند و روش بررسی و درمانشان یکسان نیست.

سرطان دهانه رحم (سرویکس)

از دهانه رحم، یعنی بخش پایینی رحم که به واژن راه دارد، آغاز می‌شود. بیشتر موارد با عفونت پایدار انواع پرخطر HPV ارتباط دارند. پاپ‌اسمیر و تست HPV برای غربالگری آن به‌کار می‌روند.

سرطان بدنه رحم (آندومتر)

از لایه داخلی بدنه رحم آغاز می‌شود و بیماری متفاوتی است. معمولاً با HPV ارتباطی ندارد و عوامل خطر و روش بررسی آن فرق می‌کند. صفحه درمان سرطان رحم

HPV مثبت یعنی سرطان دارم؟

خیر. مثبت‌بودن HPV به‌تنهایی به معنای سرطان نیست. بسیاری از عفونت‌ها بدون درمان خاص برطرف می‌شوند. اگر نوع پرخطر ویروس برای مدت طولانی باقی بماند، ممکن است طی سال‌ها تغییرات پیش‌سرطانی ایجاد کند؛ به همین دلیل پیگیری منظم مهم است.

نقشه راه گام‌به‌گام بیمار از غربالگری تا درمان

مرحله ۱

بررسی اولیه

۱

غربالگری

تست پاپ‌اسمیر و HPV مشخص می‌کنند که آیا دهانه رحم به بررسی‌های تکمیلی نیاز دارد یا خیر.

۲

کولپوسکوپی

در صورت غیرطبیعی یا مشکوک بودن نتایج غربالگری، دهانه رحم با بزرگ‌نمایی و دقت بالا بررسی می‌شود.

مرحله ۲

تشخیص قطعی

۳

نمونه‌برداری و تعیین CIN

بررسی نمونه بافت (بیوپسی) وجود و شدت تغییرات سلولی را مشخص می‌کند. نمونه‌برداری لزوماً به معنای ابتلا به سرطان نیست.

۴

تعیین مرحله بیماری

در صورت تأیید بدخیمی، آزمایش‌های تکمیلی و تصویربرداری وسعت بیماری و درگیری احتمالی غدد لنفاوی را مشخص می‌کنند.

مرحله ۳

تصمیم و درمان

۵

تصمیم تیم درمان

متخصصان مرتبط (شامل انکولوژی زنان، رادیوانکولوژی و پاتولوژی) مناسب‌ترین مسیر درمانی را تعیین می‌کنند.

۶

درمان و پیگیری منظم

درمان متناسب با مرحله بیماری و شرایط هر فرد انجام شده و با پیگیری‌های منظم دوره‌ای دنبال می‌شود.

CIN ۱ تا ۳ یعنی چه؟

درجات CIN شدت تغییرات غیرطبیعی سلول‌ها را نشان می‌دهند و هیچ‌کدام سرطان به شمار نمی‌روند، بلکه ضایعات پیش‌سرطانی هستند. برای تفسیر بیشتر، به صفحه دیسپلازی و ضایعات پیش سرطانی (CIN) مراجعه کنید.

مرحله، گرید و CIN چه تفاوتی دارند؟

گرید و مرحله سه مفهوم متفاوت‌اند: CIN درجه تغییرات پیش‌سرطانی سلول‌های دهانه رحم را نشان می‌دهد؛ گرید میزان تفاوت سلول‌های سرطانی با سلول‌های طبیعی را مشخص می‌کند؛ و مرحله (Stage) بیانگر میزان گسترش سرطان به بافت‌های مجاور یا سایر نقاط بدن است.

روش‌های درمان سرطان دهانه رحم

جراحی

از برداشتن بخش کوچکی از دهانه رحم تا برداشتن رحم متغیر است. انتخاب روش به مرحله بیماری بستگی دارد.

پرتودرمانی

می‌تواند خارجی یا داخلی باشد. در بیماری موضعی پیشرفته، معمولاً همراه شیمی‌درمانی انجام می‌شود.

شیمی‌درمانی

گاهی هم‌زمان با پرتودرمانی و گاهی به‌صورت درمان دارویی برای سراسر بدن استفاده می‌شود. عوارض به نوع دارو بستگی دارد.

درمان هدفمند

در بعضی موارد پیشرفته یا عودکرده، داروهایی مانند بواسیزوماب به درمان اضافه می‌شوند. انتخاب دارو به شرایط فردی بستگی دارد.

ایمونوتراپی

انتخابِ ایمونوتراپی به نتیجه آزمایشِ نشانگرِ PD-L1 روی نمونه تومور و مرحله بیماری بستگی دارد.

مراقبت تسکینی

برای کنترل علائم و حفظ کیفیت زندگی، در کنار درمان اصلی یا در مراحل پیشرفته انجام می‌شود و به معنای قطع درمان نیست.

روش‌های معمول درمان بر اساس مرحله بیماری

پیش‌سرطان (CIN)

تغییرات پیش‌سرطانی (هنوز سرطان نیست)

روش LEEP (لیپ)، مخروط‌برداری (کونیزاسیون) یا فریز کردن (کرایوتراپی)

هدف درمان:
پیشگیری از پیشرفت به سمت سرطان

مرحله ۱

IA تا IB2: جراحی (در موارد منتخب با حفظ باروری) IB3: معمولاً شیمی‌پرتودرمانیِ قطعی

هدف درمان:
درمان کامل بیماری

مرحله ۲

  • در مرحله ۲A (یا IIA): جراحی یا شیمی‌پرتودرمانی همزمان
  • در مرحله ۲B (یا IIB): معمولاً شیمی‌پرتودرمانی همزمان
هدف درمان:
درمان کامل بیماری

مرحله ۳

مرحله ۳C (یا IIIC) نشان‌دهندهٔ درگیری غدد لنفاوی است

شیمی‌پرتودرمانی همزمان؛ در سرطان‌های پیشرفته یا پرخطر دهانه رحم، افزودن روش‌های نوین مکمل مانند ایمونوتراپی نیز نتایج درمانی را به‌طور چشمگیری بهبود می‌بخشد.

هدف درمان:
کنترل و درمان بیماری

مرحله ۴

درمان‌های دارویی هدفمند، شیمی‌درمانی یا ایمونوتراپی، همراه با مراقبت‌های تسکینی

هدف درمان:
کنترل بیماری و حفظ کیفیت زندگی

نکتهٔ مهم: این جدول صرفاً یک نمای کلی است. برنامهٔ درمانی دقیق بر اساس مرحلهٔ بیماری، جواب پاتولوژی و شرایط فردی شما توسط پزشک معالج تعیین می‌شود.

انواع جراحی و امکان حفظ باروری

سه نمای یکسان از رحم: در کونیزاسیون یا LEEP فقط بخش کوچکی از دهانه رحم اطراف سوراخ خارجی دهانه رحم برداشته می‌شود و رحم حفظ می‌شود؛ در تراکلکتومی رادیکال بخش پایینی دهانه رحم همراه با بافت اطراف آن و بخش بالایی واژن برداشته می‌شود، اما بخش کوتاهی از بالای دهانه رحم و بدنه رحم باقی می‌ماند؛ در هیسترکتومی رحم برداشته می‌شود و در نوع رادیکال بافت اطراف دهانه رحم و بخش بالایی واژن هم. لوله‌ها و تخمدان‌ها در این تصویر علامت‌گذاری نشده‌اند.

کونیزاسیون یا LEEP

بخش کوچکی از دهانه رحم برداشته می‌شود. این روش در پیش‌سرطان و بعضی مراحل بسیار اولیه مانند IA1 کاربرد دارد و رحم را حفظ می‌کند.

تراکلکتومی رادیکال

دهانه رحم و بافت اطراف برداشته می‌شوند، اما بدنه رحم باقی می‌ماند. برای بعضی افراد در مراحل اولیه بررسی می‌شود. بارداری پس از آن ممکن است، اما نیاز به مراقبت بیشتری دارد.

هیسترکتومی ساده یا رادیکال

رحم برداشته می‌شود. ساده یا رادیکال بودن جراحی به مرحله بیماری و بافت‌های درگیر بستگی دارد.

جراحی باز یا کم‌تهاجمی؟

برای هیسترکتومی رادیکال، جراحی باز شکمی رویکرد استاندارد است. انتخاب روش جراحی به شرایط هر فرد و نظر تیم درمان بستگی دارد.

برای بعضی سرطان‌های کم‌خطر در مراحل اولیه

در شرایط مشخص، هیسترکتومی ساده از نظر عود سه‌ساله نتیجه‌ای نزدیک به روش رادیکال داشته است؛ حدود ۲٫۵٪ در برابر ۲٫۲٪، با عوارض ادراری کمتر. این گزینه برای همه مناسب نیست و بیشتر در مرحله IA2 یا IB1 و تومور تا ۲ سانتی‌متر بررسی می‌شود.

می‌خواهم رحمم حفظ شود و بعداً باردار شوم

در بعضی مراحل اولیه، ممکن است با کونیزاسیون یا تراکلکتومی بتوان بدنه رحم را حفظ کرد. حفظ باروری بیشتر برای تومورهای تا ۲ سانتی‌متر بررسی شده است و مشاوره با متخصص باروری هم می‌تواند بخشی از تصمیم‌گیری باشد. صفحه حفظ باروری

آیا درمان بدون جراحی ممکن است؟

چه زمانی پرتو و دارو جای جراحی را می‌گیرند؟

در بعضی مراحل، به‌ویژه بیماری موضعی پیشرفته، درمان اصلی جراحی نیست و شیمی‌درمانی همراه پرتودرمانی انجام می‌شود. این انتخاب بر اساس مرحله بیماری و نظر تیم درمان است.

درمان گیاهی جایگزین درمان پزشکی نیست

ادعای دارویی که HPV را به‌طور قطعی منفی کند، پشتوانه علمی قابل‌اعتمادی ندارد. منفی‌شدن تست ممکن است نتیجه برطرف‌شدن طبیعی عفونت باشد، نه اثر آن دارو. جایگزین‌کردن درمان پزشکی می‌تواند روند درمان را به تأخیر بیندازد.

عود بیماری و درمان در دوران بارداری

بعد از عمل درد دارم؛ یعنی بیماری عود کرده است؟

نه لزوماً. بسیاری از دردهای پس از جراحی بخشی از روند بهبود هستند. اگر خونریزی غیرطبیعی واژینال، درد مداوم لگن یا کمر، ورم یک پا یا کاهش وزن بی‌دلیل دارید، آن را با پزشک در میان بگذارید.

اگر در بارداری سرطان تشخیص داده شود چه می‌شود؟

مسیر درمان به مرحله بیماری و سن بارداری بستگی دارد و با همکاری چند تخصص برنامه‌ریزی می‌شود. در بعضی شرایط می‌توان سلامت مادر و ادامه بارداری را هم‌زمان در نظر گرفت؛ تصمیم برای هر فرد جداگانه گرفته می‌شود.

برنامه پیگیری پس از درمان

سال ۱ تا ۲

هر ۳ تا ۶ ماه
  • معاینه بالینی
  • پاپ‌اسمیر (سیتولوژی): سالانه

سال ۳ تا ۵

هر ۶ تا ۱۲ ماه
  • معاینه بالینی

پس از ۵ سال

سالانه
  • معاینه بالینی، متناسب با شرایط و احتمال عود در هر فرد

تصویربرداری و آزمایش‌ها برنامهٔ روتین و ثابتی برای همه ندارند؛ بلکه تنها در صورت بروز علائم و با نظر پزشک انجام می‌شوند.

چرا پیگیری تا سال‌ها ادامه دارد؟

نوبت‌های ویزیت در سال‌های اول نزدیک‌ترند و به‌مرور فاصلهٔ آن‌ها بیشتر می‌شود. ادامهٔ چکاپ‌ها پس از ۵ سال به‌معنای ادامه یا بازگشت بیماری نیست؛ بلکه بخشی از مراقبت‌های بلندمدت سلامتی است.

نکته مهم: این فواصل زمانی یک الگوی کلی هستند و متناسب با شرایط هر فرد تغییر می‌کنند. اگر پرتودرمانی لگن داشته‌اید، پزشک هنگام تفسیر نتیجهٔ پاپ‌اسمیر (سیتولوژی) تغییرات بافتی ناشی از اشعه را نیز در نظر می‌گیرد.

سؤال‌هایی که در ویزیت بپرسید

سوالات پرتکرار درباره درمان سرطان دهانه رحم

آیا همسرم هم به درمان نیاز دارد؟

HPV ویروسی شایع است و هر دو طرف می‌توانند حامل آن باشند. آزمایش روتین یا درمان اختصاصی HPV برای مردان وجود ندارد. اگر همسرتان علامتی دارد، معاینه لازم است و واکسیناسیون هم می‌تواند بررسی شود. این موضوع دلیلی برای سرزنش هیچ‌کس نیست.

راه اصلی انتقال HPV تماس پوستی و جنسی است. انتقال از سطوح یا توالت عمومی، راه اصلی و اثبات‌شده انتقال محسوب نمی‌شود.

واکسن عفونت فعلی را درمان نمی‌کند، اما ممکن است در برابر تیپ‌هایی که هنوز نگرفته‌اید محافظت ایجاد کند. برای افراد واکسینه‌نشده‌ای که ضایعه پیش‌سرطانی درمان کرده‌اند، پزشک می‌تواند واکسیناسیون را بررسی کند.

به نوع دارو بستگی دارد. در شیمی‌درمانی هم‌زمان با پرتودرمانی، ریزش موی شدید معمولاً رخ نمی‌دهد؛ اما بعضی درمان‌های دارویی برای سراسر بدن می‌توانند باعث ریزش مو شوند. تعداد جلسات هم برای هر فرد متفاوت است.

بله. در بسیاری از موارد گزینه‌های درمانی مؤثری وجود دارند. روش و نتیجه درمان به مرحله بیماری و شرایط هر فرد بستگی دارد.

اغلب زخم یا التهاب دهانه رحم خوش‌خیم است و با سرطان تفاوت دارد. تشخیص دقیق با معاینه و در صورت نیاز بررسی بیشتر انجام می‌شود.

CIN درجه تغییر سلول‌های دهانه رحم را نشان می‌دهد و به‌تنهایی به معنای سرطان نیست. تفسیر آن به درجه تغییرات و نتیجه سایر بررسی‌ها بستگی دارد.

پرتره پروفسور مژگان کریمی‌زارچی
نویسنده: پروفسور مژگان کریمی زارچی
فوق تخصص انکولوژی زنان