غربالگری سرطان دهانه رحم
سن و فواصل زمانی انجام پاپاسمیر و تست HPV
- غربالگری میتواند تغییرات سلولی دهانه رحم را پیش از تبدیلشدن به سرطان پیدا کند.
- «واکسن زدم»، «باکرهام»، «قبلا رابطه داشتم» یا «یائسه شدم» دلیل حذف غربالگری نیست.
- زمان غربالگری را سن تعیین میکند، نه ازدواج یا قطع قاعدگی.
- نوع آزمایش و فاصله تکرار به سن و سابقه پزشکی بستگی دارد.
- فاصله پاپاسمیر در سنین ۲۱ تا ۲۹ سال، ۳ سال است.
- فاصله تست HPV اولیه در سنین ۳۰ تا ۶۵ سال، ۵ سال است.
چه زمانی باید غربالگری دهانه رحم انجام شود؟
غربالگری برای زمانی است که هنوز علامتی ندارید. این آزمایش میتواند تغییرات سلولی دهانه رحم را پیش از سرطان پیدا کند. این تغییرات معمولا پس از عفونت ماندگار با ویروس HPV و طی مسیری طولانی ایجاد میشوند؛ همین فاصله فرصت پیگیری میدهد.
غربالگری با تشخیص چه تفاوتی دارد؟
غربالگری برای فرد بیعلامت است ولی تشخیص زمانی شروع میشود که نتیجه آزمایش غیرطبیعی باشد یا علامتی وجود داشته باشد. اگر جوابتان غیرطبیعی شد یا علامت دارید، قدم بعدی در صفحه تشخیص سرطان دهانه رحم توضیح داده شده است.
پاپاسمیر، تست HPV یا روش ترکیبی (کوتست)؛ کدام مناسبتر است؟
انتخاب آزمایش بیشتر به سن و سابقه پزشکی شما بستگی دارد. در ادامه با تفاوت این سه روش و زمان انجام هرکدام آشنا میشوید.
تست HPV
وجود انواع پرخطر ویروس HPV را بررسی میکند. این آزمایش در سنین ۳۰ تا ۶۵ سال معمولاً هر ۵ سال انجام میشود.
پاپاسمیر (سیتولوژی)
تغییرات سلولهای دهانه رحم را بررسی میکند. در سنین ۲۱ تا ۲۹ سال، پاپاسمیر بهتنهایی انتخاب اول است و هر ۳ سال انجام میشود.
کوتست؛ پاپاسمیر و HPV با هم
در این روش، هر دو آزمایش روی یک نمونه انجام میشوند. در سنین ۳۰ تا ۶۵ سال، کوتست یکی از گزینههای جایگزین است و هر ۵ سال انجام میشود.
برنامه غربالگری دهانه رحم در ایران
در ایران، برنامه کشوری غربالگری بیشتر بر پایه پاپاسمیر است؛ از حدود ۳۰ سالگی و با فاصله ۳ تا ۵ سال.
تست HPV و روش ترکیبی (کوتست) در آزمایشگاهها و مراکز تخصصی در دسترساند، اما در حال حاضر تحت پوشش بیمههای پایه قرار ندارد. پزشک با توجه به شرایط شما، نوع آزمایش و زمان تکرار آن را مشخص میکند.
ویژه خارج از کشور
خدمات مطب تهران
زمانبندی غربالگری سرطان دهانه رحم
زیر ۲۱ سال
غربالگری توصیه نمیشود
۲۱ تا ۲۹ سال
پاپاسمیر (سیتولوژی)
هر ۳ سال
۳۰ تا ۶۵ سال
تست HPV اولیه
هر ۵ سال
۳۰ تا ۶۵ سال، گزینه جایگزین
کوتست (پاپ + HPV) یا فقط پاپ
کوتست هر ۵ سال | فقط پاپ هر ۳ سال
بالای ۶۵ سال
توقف غربالگری (در صورت سابقه کافی و طبیعی)
افراد با ضعف ایمنی یا مبتلا به HIV
تست HPV، شروع زودتر
معمولا از ۲۵ سالگی، هر ۳ تا ۵ سال
چرا ممکن است برنامه شما متفاوت باشد؟
سن شروع و فاصله غربالگری در کشورها یکسان نیست. این تفاوت به برنامه سلامت هر کشور و شرایط فردی برمیگردد؛ جدول بالا یک راهنمای عمومی است.
روش جدید خودنمونهگیری برای تست HPV
نمونه را خودتان میگیرید
اگر این روش در محل زندگی شما ارائه شود، میتوانید با سوآب یا برس مخصوص از داخل واژن نمونه بگیرید و آن را برای تست HPV به آزمایشگاه بفرستید. در این مرحله نیازی به معاینه داخلی نیست. پیش از اقدام، از پزشک یا آزمایشگاه بپرسید که آیا این نمونه را میپذیرند.
برای چه کسانی مناسب است؟
برای کسانی که از معاینه داخلی میترسند، با آن راحت نیستند یا دسترسی آسان به پزشک ندارند. هدف این روش، آسانتر کردن غربالگری برای کسانی است که به این دلایل آن را انجام نمیدهند.
نکات مهم و محدودیتهای روش خودنمونهگیری
- نمونه از داخل واژن گرفته میشود، نه از دهانه رحم.
- اگر نتیجه تست HPV مثبت باشد، برای بررسی بیشتر و معاینه باید به پزشک مراجعه کنید. خودنمونهگیری فقط مرحله اول را سادهتر میکند و جای معاینه بعدی را نمیگیرد.
- فاصله تکرار خودنمونهگیری معمولاً کوتاهتر و هر ۳ سال است، در مقایسه با هر ۵ سال برای تستی که نمونه آن را پزشک میگیرد.

پاپاسمیر چطور انجام میشود و آیا درد دارد؟
- روی تخت معاینه دراز میکشید. پزشک با وسیلهای به نام اسپکولوم، دیوارههای واژن را باز نگه میدارد تا دهانه رحم دیده شود.
- با یک برس یا اسپاچولای نرم، نمونهای از سلولهای سطح دهانه رحم برداشته میشود.
- نمونه به آزمایشگاه فرستاده میشود. نمونهگیری معمولا چند دقیقه طول میکشد و سرپایی است و نیازی به بیهوشی ندارد.
پاپاسمیر معمولا چه حسی دارد؟
بیشتر افراد فشار یا ناراحتی کوتاهی حس میکنند، نه درد شدید؛ اما تجربه هر فرد متفاوت است. نمونهگیری معمولا کوتاه است و اگر نگرانید یا با معاینه راحت نیستید، پیش از شروع به پزشک بگویید.
لکهبینی بعد از پاپاسمیر
دیدن لکه خونی کم و کوتاه پس از پاپاسمیر شایع است و معمولاً جای نگرانی ندارد.
نکات قبل از پاپاسمیر
بهتر است آزمایش در زمان خونریزی شدید قاعدگی انجام نشود. همچنین توصیه میشود در فاصله کوتاهی پیش از آزمایش از دوش واژینال، شیاف و کرم واژینال و نزدیکی پرهیز شود، چون این موارد میتوانند کیفیت نمونه را کم کنند.
چه کسانی به غربالگری نیاز دارند؟
افراد مجرد یا بدون سابقه نزدیکی کامل
نیاز به غربالگری به سن و سابقه تماس جنسی بستگی دارد، نه وضعیت تأهل. HPV میتواند با تماس پوستی ناحیه تناسلی، حتی بدون نزدیکی کامل، منتقل شود. اگر هیچ نوع تماس جنسی نداشتهاید، احتمال ابتلا بسیار پایین است، اما صفر نیست. درباره نیاز به غربالگری با پزشک مشورت کنید.
بعد از واکسن هم غربالگری لازم است؟
بله. واکسن HPV تمام تیپهای پرخطر را پوشش نمیدهد؛ بنابراین افراد واکسینهشده هم باید غربالگری را طبق برنامه ادامه دهند.
غربالگری پس از یائسگی
یائسگی بهتنهایی دلیل توقف غربالگری نیست. تصمیم به توقف، به سن و سابقه نتایج آزمایشهای قبلی بستگی دارد.
غربالگری در بارداری
پاپاسمیر در صورت نیاز در بارداری هم قابل انجام است و باعث سقط نمیشود. با این حال، در بسیاری از برنامهها، غربالگری معمول به بعد از زایمان موکول میشود (حدود 3 ماه پس از پایان بارداری). اگر موعد غربالگری شما در دوران بارداری است، زمان انجام آن را با پزشک هماهنگ کنید.
بعد از برداشتن رحم (هیسترکتومی)
ادامه غربالگری به باقیماندن دهانه رحم و علت جراحی بستگی دارد:
- اگر رحم و دهانه رحم هر دو برداشته شدهاند و علت جراحی سرطان یا ضایعه پیشسرطانی درجهبالا نبوده، معمولاً نیازی به ادامه غربالگری نیست.
- اگر دهانه رحم باقی مانده است، غربالگری طبق برنامه معمول ادامه دارد.
- اگر علت جراحی سرطان یا ضایعه پیشسرطانی درجهبالا بوده، پیگیری ادامه دارد و برنامه آن را پزشک تعیین میکند.
آیا یکبار غربالگری کافی است؟
خیر. غربالگری یک برنامه تکرارشونده است. جواب طبیعی امروز، غربالگری بعدی را حذف نمیکند، فقط فاصلهاش را تعیین میکند.
غربالگری چه زمانی متوقف میشود؟
توقف غربالگری به دو شرط بستگی دارد:
رسیدن به حدود ۶۵ سالگی و داشتن سابقه کافی غربالگری با نتایج طبیعی. اگر سالها غربالگری نکردهاید، رسیدن به این سن بهتنهایی دلیل توقف نیست.
البته پس از ضایعات درجهبالا مانند CIN۲ یا CIN۳، پیگیری دستکم ۲۵ سال ادامه مییابد؛ حتی پس از ۶۵ سالگی.
بعد از دریافت جواب غربالگری؛ قدم بعدی چیست؟
اگر جواب طبیعی بود
یعنی در این نوبت چیز نگرانکنندهای دیده نشده. تنها کاری که لازم است، انجام غربالگری بعدی در فاصله توصیهشده است. جواب طبیعی امروز، غربالگریهای بعدی را حذف نمیکند.
اگر جواب غیرطبیعی بود
جواب غیرطبیعی بهمعنای سرطان نیست. بیشتر جوابهای غیرطبیعی تغییرات خفیفاند و بسیاری از آنها خودبهخود برطرف میشوند. قدم بعدی به نوع جواب و سن شما بستگی دارد و معمولاً تکرار آزمایش یا کولپوسکوپی است.
اگر HPV مثبت و پاپاسمیر طبیعی بود
یعنی ویروس HPV در نمونه شناسایی شده، ولی سلولها هنوز تغییری نشان ندادهاند. این ترکیب شایع است و بهتنهایی معنای بیماری نمیدهد. این نتیجه نیاز به پیگیری دارد؛ پزشک نوع و زمان پیگیری را مشخص میکند.
واکسن HPV و غربالگری مکمل هم هستند
واکسن HPV
پیشگیری از ابتلا به برخی انواع HPV
غربالگری
شناسایی زودهنگام تغییرات سلولی دهانه رحم
این دو جایگزین هم نیستند، مکمل هماند.
واکسن تمام تیپهای پرخطر HPV را پوشش نمیدهد؛ پس بعد از واکسن هم غربالگری لازم است.
از طرف دیگر غربالگری از ابتلا به ویروس جلوگیری نمیکند، اما به شناسایی زودهنگام تغییرات سلولی دهانه رحم کمک میکند.
هدفهای جهانی پیشگیری تا سال ۲۰۳۰
- واکسیناسیون ۹۰٪ دختران تا ۱۵ سالگی
- غربالگری ۷۰٪ زنان با آزمایش باکیفیت تا ۳۵ سالگی و بار دیگر تا ۴۵ سالگی
- درمان ۹۰٪ زنان دارای ضایعات پیشسرطانی یا سرطان
سوالات پرتکرار درباره غربالگری سرطان دهانه رحم
تست HPV بهتر است یا پاپاسمیر؟
هیچکدام مطلقا بهتر نیستند؛ انتخاب به سن بستگی دارد. در ۳۰ تا ۶۵ سالگی تست HPV روش ترجیحی است چون ویروس را پیش از تغییر سلولی پیدا میکند. در ۲۱ تا ۲۹ سالگی پاپاسمیر ترجیح دارد چون عفونت HPV در این سن شایع و اغلب گذراست.
باکرهام یا ازدواج نکردهام، غربالگری لازم است؟
تصمیم بر پایه سن و سابقه تماس جنسی گرفته میشود، نه بر پایه ازدواج. اگر سابقه هیچ تماس جنسی نداشتهاید احتمال ابتلا بسیار پایین است، ولی صفر نیست. بهترین کار مطرحکردن آن با پزشک است.
جواب پاپم غیرطبیعی شد، یعنی سرطان دارم؟
خیر. بیشتر جوابهای غیرطبیعی تغییرات خفیفاند. معنای دقیق جواب و قدم بعدی در صفحه “تشخیص سرطان دهانه رحم“ توضیح داده شده.

فوقتخصص انکولوژی زنان
ویژه خارج از کشور
خدمات مطب تهران