کیست تخمدان

از علائم و تشخیص تا درمان و پیشگیری

مرور سریع

آشنایی با کیست تخمدان، علائم و عوامل مرتبط

کیست تخمدان چیست؟

کیست، کیسه‌ای حاوی مایع یا بافت است که داخل یا روی تخمدان تشکیل می‌شود. شایع‌ترین نوع، کیست عملکردی است که با چرخه طبیعی تخمک‌گذاری ارتباط دارد.

چه کسانی ممکن است کیست بگیرند؟

هر فردی که تخمک‌گذاری دارد ممکن است کیست عملکردی بگیرد. اندومتریوز و بعضی داروهای محرک تخمک‌گذاری نیز می‌توانند در ایجاد برخی کیست‌ها نقش داشته باشند.

آیا کیست تخمدان خطرناک یا سرطانی است؟

بیشتر کیست‌ها خوش‌خیم‌اند. کیست پس از یائسگی، ظاهر پیچیده در سونوگرافی یا تغییر در پیگیری به بررسی دقیق‌تر نیاز دارد، اما به‌تنهایی به معنی سرطان نیست.

کیست همان تنبلی تخمدان است؟

خیر. کیست تخمدان با سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، اندومتریوما و فیبروم تفاوت دارد و بررسی هرکدام مسیر جداگانه‌ای دارد.

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS یا تنبلی تخمدان) یک اختلال هورمونی است و به معنی وجود یک کیست بزرگ نیست.

ایجاد کیست تقصیر شما نیست

بسیاری از کیست‌های تخمدان در روند طبیعی تخمک‌گذاری ایجاد می‌شوند، نه به‌دلیل سبک زندگی، سرما یا بهداشت. پس وجود کیست به این معنی نیست که شما کار اشتباهی انجام داده‌اید.

علت یا زمینه شناخته‌شده

  • چرخه طبیعی تخمک‌گذاری در کیست‌های عملکردی
  • اندومتریوز در کیست شکلاتی یا اندومتریوما
  • برخی داروهای محرک تخمک‌گذاری در درمان ناباروری

علت کیست نیست

  • استحمام یا تماس با آب سرد در دوران قاعدگی
  • نشستن روی سطح سرد یا «سردی رحم»
  • یک خوراکی خاص یا توصیه‌های مزاجی
  • رعایت‌نکردن بهداشت
این علائم را نادیده نگیرید

بیشتر کیست‌ها وضعیت اورژانسی ایجاد نمی‌کنند، اما بعضی علائم نیاز به ارزیابی سریع دارند.

درد ناگهانی و شدید لگن، به‌ویژه همراه با تهوع یا استفراغ، سرگیجه یا ضعف ناگهانی، می‌تواند با پارگی کیست یا پیچ‌خوردگی تخمدان مرتبط باشد و به مراجعه فوری نیاز دارد.

راهنمای انتخاب مسیر مناسب بر اساس شرایط شما

کیست تخمدان در جواب سونوگرافی

دیدن کلمه «کیست» در سونوگرافی به معنی سرطان نیست.

در زنان پیش از یائسگی، احتمال بدخیم‌بودن یک کیست تخمدان بسیار کم است (حدود ۱ در ۱۰۰۰) و این احتمال پس از یائسگی بیشتر می‌شود.

جواب سونوگرافی راهنماست، نه حکم نهایی: نه از یک عبارت نگران شوید و نه نتیجه را بدون پیگیری کنار بگذارید.

کیست ساده یا عملکردی و سونوگرافی پیگیری

بسیاری از کیست‌های عملکردی طی ۲ تا ۳ ماه بدون دارو یا جراحی برطرف می‌شوند.

تشخیص کیست همیشه به معنی درمان فوری یا جراحی نیست.

قرص ضدبارداری، کیست عملکردی موجود را زودتر از بین نمی‌برد.

کیست پیچیده، در حال رشد یا پس از یائسگی

  • کیستی که بعد از یائسگی دیده شود
  • ظاهر پیچیده در سونوگرافی؛ مانند دیواره نامنظم، تیغه داخلی یا بخش جامد
  • بزرگ‌شدن کیست یا تغییر ظاهر آن در سونوگرافی‌های پیگیری

این یافته‌ها به معنی سرطان قطعی نیستند؛ فقط نشان می‌دهند بررسی بیشتری لازم است.

پیشنهاد جراحی کیست تخمدان

نیاز به جراحی بر اساس ماندگاری کیست، علائم، اندازه و ظاهر آن بررسی می‌شود.

در جراحی کیست خوش‌خیم، در صورت امکان، بافت سالم تخمدان حفظ می‌شود.

هیچ عدد ثابتی وجود ندارد که برای همه به معنای جراحی قطعی باشد.

کیست شکلاتی (اندومتریوما)

اندومتریوما با اندومتریوز مرتبط است و معمولاً مانند یک کیست عملکردی ساده خودبه‌خود از بین نمی‌رود.

برداشتن اندومتریوما می‌تواند بخشی از ذخیره تخمدانی را کم کند؛ به‌ویژه اگر هر دو تخمدان درگیر باشند یا جراحی تکرار شود. این موضوع باید پیش از تصمیم با شما مطرح شود.

سابقهٔ کیست تخمدان و نگرانی از عود

ایجاد دوباره کیست به معنی شکست درمان نیست؛ بعضی انواع کیست می‌توانند دوباره تشکیل شوند.

پس از بررسی نوع کیست و سابقه شما، پزشک زمان پیگیری و در صورت نیاز امکان استفاده از روش هورمونی را مشخص می‌کند.

پرسش‌های پرتکرار درباره کیست تخمدان

کیست تخمدان جلوی بارداری را می‌گیرد؟

بیشتر کیست‌های خوش‌خیم مانع بارداری نمی‌شوند، اما اثر هر کیست به نوع آن و درمان موردنیاز بستگی دارد.

اگر برای بارداری برنامه دارید یا درباره اثر درمان نگران هستید، پیش از جراحی نگرانی خود را با پزشک مطرح کنید.

دمنوش، گیاه یا کلم بروکلی کیست را آب می‌کند؟

برای درمان کیست با کلم بروکلی، رازیانه، بومادران، شبدر قرمز یا فرآورده‌های گیاهی مشابه شواهد قابل‌اعتمادی وجود ندارد.

تکیه بر درمان خانگی به‌جای سونوگرافی و ارزیابی پزشک می‌تواند بررسی لازم را به تأخیر بیندازد.

کیست خودبه‌خود برطرف می‌شود یا به دارو و جراحی نیاز دارد؟

بسیاری از کیست‌های ساده و عملکردی طی حدود دو تا سه ماه برطرف می‌شوند. نیاز به پایش، دارو یا جراحی به نوع، اندازه، ظاهر و علائم کیست بستگی دارد.

پرتره پروفسور مژگان کریمی‌زارچی
نویسنده: پروفسور مژگان کریمی زارچی
فوق تخصص انکولوژی زنان